Балаларға көзілдірік таңдау

Балалар үшін көзілдірік тек анық көруге көмектесетін құрал ғана емес. Көру жүйесі қалыптасып жатқан кезеңде дұрыс тағайындалған оптикалық түзету әр көздің көру қабілетінің дамуына, рефракциялық амблиопия қаупін азайтуға және қылилықтың кейбір түрлерін түзетуге қажет болуы мүмкін.

Миопия кезінде дәрігер алыстан көру өткірлігін және рефракцияның өзгеру динамикасын бағалайды. Гиперметропия кезінде алыстан көргіштіктің қаншалықты жас ерекшелігіне сай екенін және белгілерді, көру өткірлігін, көздердің орналасуын ескере отырып, түзету қажеттілігін анықтайды. Астигматизм кезінде цилиндрлік компонент пен оның осі ескеріледі. Ал анизометропия кезінде екі көз арасындағы айырмашылыққа және амблиопия қаупіне ерекше көңіл бөлінеді.

Қабылдаудың негізгі мақсаты – көзілдірікке дұрыс рецепт алу және оны тағу тәртібі туралы нақты ұсынымдар беру. Жақтауды таңдау мен линзаларды дайындау келесі кезеңдерге жатады.

Балаға көзілдірік қалай таңдалады

Баланың көзілдірік рецептісін тек авторефрактометрия нәтижесіне сүйеніп жасауға болмайды. Баланың белсенді аккомодациясы өлшеу нәтижелеріне айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Сондықтан офтальмолог объективті рефракция көрсеткіштерін клиникалық тексеру нәтижелерімен салыстырады.

Оптикалық түзетуді таңдағанда дәрігер әр көздің көру өткірлігін, баланың жасын, аккомодациясын, қылилықтың, амблиопияның және екі көз арасындағы рефракциялық айырмашылықтың бар-жоғын ескереді.

Қажет болған жағдайда циклоплегия жүргізіледі. Бұл арнайы көз тамшылары арқылы аккомодацияны уақытша босаңсыту әдісі. Ол рефракцияны объективті түрде дәлірек бағалауға көмектеседі. Циклоплегияның қажеттілігін, қолданылатын препаратты және қайта өлшеу керектігін офтальмолог анықтайды.

Тексеруден кейін дәрігер линзалардың оптикалық күшін және түрін, қажетті түзету дәрежесін, көзілдірікті тағу тәртібін және бақылау тексеруінің мерзімін белгілейді.

Балаға қандай жағдайда көзілдірік қажет

Офтальмолог қажетті диоптрияларды ғана емес, оптикалық түзетуге көрсетілімдердің бар-жоғын да анықтайды. Ерте жастағы жеңіл гиперметропия физиологиялық ерекшелік болуы мүмкін және әрдайым көзілдірік тағуды талап етпейді.

Алайда айқын анизометропия, астигматизм немесе рефракциялық амблиопия көру қызметінің дұрыс дамуы үшін уақтылы оптикалық түзетуді қажет етуі мүмкін.

Қосымша ұсынымдар мен жиі кездесетін жағдайлар

• Мектеп жасындағы бала көзін сығырайтып, тақтаны нашар көреді. Офтальмолог көру өткірлігін, рефракцияны және миопияның өзгеру динамикасын тексереді. Көзілдірік қажет болса, рецепт жазып, оны тағу тәртібін анықтайды. Миопия үдеген жағдайда оның дамуын бақылаудың жеке стратегиясы қосымша талқыланады.
• Балада астигматизм бар және кітап оқығанда басы ауырады. Рефракция, цилиндрлік компонент пен оның осі, әр көздің көру өткірлігі және бинокулярлық функциялар тексеріледі. Сфералық-цилиндрлік түзету таңдалғаннан кейін көзілдірікке бейімделу мен оны көтере алуын бақылау тағайындалады.
• Бір көз екіншісіне қарағанда айтарлықтай нашар көреді. Дәрігер анизометропия мен амблиопияның бар-жоғын тексереді. Көзілдірік емдеудің алғашқы кезеңі болуы мүмкін, бірақ амблиопия сақталса, қосымша ем қажет болуы ықтимал.
• Бала жаңадан жасалған көзілдірікті таққысы келмейді. Дайын көзілдіріктің рецептке сәйкестігі, жақтаудың дұрыс орналасуы және бейімделуге байланысты ықтимал жайсыздық белгілері тексеріледі. Егер жайсыздық сақталса, офтальмолог рефракцияны қайта бағалап, түзетуді өзгерту қажеттілігін анықтайды.

Жақтауды таңдау және көзілдірікті дайындау

Рецепт алу мен дайын көзілдірікті жасау – көруді түзетудің екі бөлек кезеңі. Офтальмолог түзетудің медициналық параметрлерін анықтайды, ал оптика маманы линзаларды дайындау және жақтауды таңдау кезінде олардың дәл орындалуын қамтамасыз етеді.

Баланың көздері линзаларға қатысты дұрыс орналасуы керек. Жақтау үнемі сырғып кетпеуі, мұрын үстін немесе құлақты қыспауы тиіс. Оптикалық орталықтар дұрыс орналаспаған немесе дайын линзалар рецептке сәйкес келмеген жағдайда, тіпті дұрыс жазылған рецепттің өзі қажетті түзетуді толық қамтамасыз етпеуі мүмкін.

Балаларға арналған көзілдірік линзаларының соққыға төзімділігі ерекше маңызды. Америкалық балалар офтальмологиясы және қылилық қауымдастығы (AAPOS) балалар көзілдірігінің линзалары үшін қорғаныш материал ретінде поликарбонатты ұсынады. Материал мен жақтау конструкциясын түпкілікті таңдау кезінде рецепт және офтальмолог пен оптика маманының ұсынымдары ескерілуі тиіс.

Көзілдірік дайын болғаннан кейін оның рецептке сәйкестігін, дұрыс орналасуын және тағуға ыңғайлылығын тексеру маңызды.

Баланың көзілдірігін қашан тексеру немесе ауыстыру қажет

Бала өскен сайын көру қабілеті мен бетінің анатомиялық ерекшеліктері өзгереді. Сондықтан көзілдірікті тек белгілі бір күнтізбелік мерзімге сүйеніп ауыстыру қажет емес.

Қайта тексеруге себеп болатын жағдайлар: көрудің нашарлауы, жаңа шағымдардың пайда болуы, жақтаудың деформациялануы, оның орналасуының айтарлықтай өзгеруі немесе офтальмолог белгілеген бақылау мерзімінің келуі.

Егер жаңа көзілдірік тұрақты жайсыздық тудырса, оның рецептке сәйкестігін және дұрыс орналасуын тексеру қажет. Шағымдар сақталған жағдайда дәрігер қайта тексерудің және оптикалық түзетуді өзгертудің қажеттілігін анықтайды.

Үдемелі миопия кезіндегі көзілдірік

Миопия кезінде кәдімгі көзілдірік анық көруге көмектеседі, алайда жақыннан көргіштіктің үдеуін баяулату жеке клиникалық міндет болып саналады.

Миопия үдеген жағдайда офтальмолог рефракцияның өзгеру динамикасын бағалап, оны бақылаудың арнайы бағдарламасын талқылауы мүмкін. Ол үшін арнайы дизайндағы көзілдірік линзалары, контакт линзалары немесе дәрі-дәрмекпен емдеу әдістері қарастырылады. Әр әдіс көрсетілімдерді жеке бағалауды және кейінгі бақылауды талап етеді.

Амблиопия кезіндегі көзілдірік

Амблиопия кезінде дұрыс таңдалған көзілдіріктің өзі кейде көру қабілетін айтарлықтай жақсарта алады. Алайда оптикалық түзету барлық жағдайда жалғыз жеткілікті емдеу әдісі бола бермейді.

Егер дұрыс оптикалық түзету қолданылған белгілі бір кезеңнен кейін екі көздің көру өткірлігі арасындағы айырмашылық сақталса, офтальмолог қосымша емдеу әдістерінің қажеттілігін бағалайды. Көрсетілімдер бойынша окклюзия немесе басқа емдеу тәсілдері тағайындалуы мүмкін.