Қазақстан Республикасының «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодексі
Қазақстан Республикасының Кодексі
Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы
12-тарау. ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫНДАҒЫ АДАМДАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН МІНДЕТТЕРІ
76-бап. Денсаулық сақтау саласындағы құқықтарды қамтамасыз ету кепілдігі
1. Мемлекет Қазақстан Республикасының азаматтарына:
1) медициналық көмекке тең қолжетімділікті;
2) медициналық көмектің сапасын;
3) дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етудің сапасын;
4) дәрілік заттардың қолжетімділігін, тиімділігі мен қауіпсіздігін;
5) аурулардың алдын алу, салауатты өмір салтын және дұрыс тамақтануды қалыптастыру жөніндегі іс-шараларды;
6) репродуктивтік таңдау еркіндігін, репродуктивтік денсаулықты қорғауды және репродуктивтік құқықтардың сақталуын;
7) санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылықты кепілдендіреді.
77-бап. Қазақстан Республикасы азаматтарының құқықтары
1. Қазақстан Республикасының азаматтары:
1) тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін алуға;
2) ТМККК шеңберінде және/немесе міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жүйесінде дәрілік заттармен және медициналық бұйымдармен қамтамасыз етілуге;
3) дәрігер мен медициналық ұйымды еркін таңдауға;
4) стационар жағдайында емделу кезінде емдік тамақ алуға;
5) ТМККК-дан және/немесе МӘМС жүйесінен тыс қосымша медициналық көмекті өз қаражаты, ұйымдардың қаражаты, ерікті медициналық сақтандыру жүйесі және заңнамада көзделген өзге көздер есебінен алуға;
6) медициналық және өзге де қызметтерді ақылы негізде алуға;
7) көрсетілімдер болған кезде уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен бюджет қаражаты есебінен Қазақстан Республикасынан тыс жерде медициналық көмек алуға;
8) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес уақытша еңбекке жарамсыздық фактісін растайтын құжаттарды алуға және ұсынуға;
9) мемлекеттік органдардан, ұйымдардан және емдеуші дәрігерден олардың құзыреті шегінде аурудың алдын алу, диагностикалау, емдеу және медициналық оңалту әдістері, клиникалық зерттеулер, денсаулыққа әсер ететін факторлар, соның ішінде қоршаған орта, еңбек, тұрмыс және демалыс жағдайлары, дұрыс тамақтану және тамақ өнімдерінің қауіпсіздігі туралы сенімді ақпаратты тегін және тұрақты алуға;
10) мемлекеттік органдардан, тәуелсіз сараптама ұйымдарынан және дәрілік заттар мен медициналық бұйымдар айналымы саласындағы субъектілерден олардың қауіпсіздігі, тиімділігі мен сапасы туралы ақпарат алуға;
11) медициналық құпияны құрайтын мәліметтердің қорғалуына;
12) медициналық көмек көрсету кезінде денсаулыққа келтірілген зиянды заңнамаға сәйкес өтеуге;
13) денсаулық сақтау саласындағы құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға;
14) медицина және фармацевтика қызметкерлерінің әрекеттеріне немесе әрекетсіздігіне заңда белгіленген тәртіппен шағымдануға;
15) мемлекеттік медициналық сараптама қорытындыларымен келіспеген жағдайда жоғары тұрған органдарға тәуелсіз сарапшыларды тарту туралы өтінішхат беруге;
16) донор болу мүмкіндігі туралы ерікті ерік білдіруге;
17) қайтыс болғаннан кейін тіндерді және/немесе ағзаларды трансплантациялау мақсатында алуға келісімін немесе бас тартуын білдіруге;
18) емдеуге және басқа медициналық араласуларға, оның ішінде профилактикалық екпелерге ақпараттандырылған келісім беруге немесе бас тартуға;
19) қосымша төлемге;
20) созылмалы жазылмайтын ауруларды емдеу кезінде ауырсынуды басатын көмек алуға;
21) денсаулық жағдайы туралы, оның ішінде тексеру нәтижелері, диагноз, болжам, медициналық көмек көрсету әдістері, тәуекелдер, ықтимал араласулар, олардың салдары мен нәтижелері туралы қолжетімді нысанда ақпарат алуға;
22) денсаулықты сақтауға ықпал ететін немесе оған теріс әсер ететін факторлар, оның ішінде аурулардың алдын алу, санитариялық-эпидемиологиялық саламаттылық, қоршаған ортаның жай-күйі, жұмыстар мен қызметтердің денсаулыққа ықтимал қаупі, тиімді тамақтану нормалары, өнімдердің, тауарлар мен қызметтердің сапасы мен қауіпсіздігі туралы шынайы және уақтылы ақпарат алуға;
23) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де құқықтарға ие.
78-бап. Балалардың құқықтары
1. Осы Кодекстің 77-бабында көзделген құқықтардан басқа, әрбір баланың:
1) денсаулық сақтау жүйесінің заманауи және тиімді қызметтерін, ауруларды емдеу және денсаулықты қалпына келтіру құралдарын пайдалануға;
2) денсаулық сақтау саласында білім алуға;
3) профилактикалық медициналық қарап-тексерулерден және динамикалық бақылаудан өтуге, емделуге, дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етілуге, сауықтырылуға және вакцина алуға;
4) сауықтыру және ұйымдастырылған демалыс кезеңінде медициналық көмек алуға;
5) санитариялық-гигиеналық ағартуға, физиологиялық ерекшеліктері мен денсаулық жағдайына сәйкес келетін және қолайсыз факторлардың әсерін болдырмайтын жағдайларда білім алуға және еңбек етуге;
6) оқуға түсу және жұмысқа орналасу кезінде тіркелген жері бойынша денсаулық жағдайы туралы медициналық құжаттаманы тегін алуға;
7) денсаулық жағдайы туралы ақпаратты қолжетімді нысанда алуға;
8) салауатты өмір салты, дұрыс тамақтану, темекі шегудің және психобелсенді заттарды пайдаланудың зияны туралы ақпаратты қолжетімді нысанда алуға;
9) репродуктивтік денсаулықты қорғау туралы ақпаратты қолжетімді нысанда алуға құқығы бар.
2. Он алты жасқа толған және одан асқан кәмелетке толмағандар хирургиялық араласулар мен жүктілікті жасанды үзу жағдайларын қоспағанда, профилактикалық және консультациялық-диагностикалық көмекке ақпараттандырылған келісім беруге немесе одан бас тартуға құқылы. Мұндай араласулар ата-анасының немесе заңды өкілдерінің келісімімен жүргізіледі.
3. Бес жасқа дейінгі балаларды, сондай-ақ дәрігерлердің қорытындысы бойынша қосымша күтімді қажет ететін ересек жастағы науқас балаларды стационарда емдеу кезінде анасына, әкесіне немесе балаға тікелей күтім жасайтын өзге тұлғаға медициналық ұйымда бірге болуға және уақытша еңбекке жарамсыздық парағын немесе анықтамасын алуға мүмкіндік беріледі. Бір жасқа дейінгі баласын емізетін анаға баланы күту кезеңінің бүкіл уақытына тегін тамақ беріледі.
4. Бес жасқа дейінгі балаларды, сондай-ақ қосымша күтімді қажет ететін ересек жастағы науқас балаларды амбулаториялық және стационарды алмастыратын жағдайларда емдеу кезінде анасына, әкесіне немесе балаға тікелей күтім жасайтын өзге тұлғаға бірге болуға және уақытша еңбекке жарамсыздық парағын немесе анықтамасын алуға мүмкіндік беріледі.
5. Стационар жағдайында мамандандырылған медициналық көмек, медициналық оңалту немесе паллиативтік көмек алатын мектеп жасындағы балалар үздіксіз білім алуға құқылы. Балаларға медициналық көмек көрсететін ұйымдар ойын, демалыс және тәрбие жұмысына жағдай жасайды.
80-бап. Қазақстан Республикасы азаматтарының міндеттері
Қазақстан Республикасының азаматтары:
1) өз денсаулығын сақтауға қамқорлық жасауға, жеке және қоғамдық денсаулықты сақтау мен нығайту үшін ортақ жауапкершілік алуға;
2) «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес МӘМС жарналарын төлеуге;
3) профилактикалық медициналық қарап-тексерулерден және скринингтік зерттеулерден өтуге;
4) жеке және қоғамдық денсаулыққа қатысты медицина қызметкерлерінің тағайындауларын орындауға;
5) өз денсаулығын басқару процесіне, оның ішінде созылмалы аурулар болған кезде оларды басқару бағдарламаларына қатысуға, ауру және оны емдеу әдістері, ықтимал тәуекелдер мен асқынулар туралы ақпарат алуға мүдделі болуға;
6) медицина қызметкерлеріне өз ағзасының жеке ерекшеліктері туралы хабарлауға;
7) өз денсаулығын және айналасындағылардың денсаулығын қорғау жөніндегі сақтық шараларын сақтауға, денсаулық сақтау субъектілерінің талабы бойынша тексеруден және емделуден өтуге, айналасындағыларға қауіп төндіретін инфекциялық және өзге аурулары бар екенін медициналық персоналға хабарлауға;
8) Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласындағы заңнамасын сақтауға міндетті.
3-БӨЛІМ. МЕДИЦИНАЛЫҚ КӨМЕК КӨРСЕТУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ
16-тарау. МЕДИЦИНАЛЫҚ КӨМЕК КӨРСЕТУДІҢ ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ
134-бап. Пациенттердің құқықтары
1. Осы Кодекстің 12-тарауында көрсетілген құқықтардан басқа, пациенттің:
1) профилактика, диагностика және емдеу барысында лайықты қарым-қатынасқа және өзінің мәдени әрі жеке құндылықтарына құрметпен қаралуына;
2) қандай да бір кемсітушілік факторлардың ықпалынсыз тек медициналық критерийлер негізінде айқындалатын кезектілікпен медициналық көмек алуға;
3) шұғыл және кезек күттірмейтін көмек көрсету жағдайларын қоспағанда, ТМККК шеңберінде және/немесе МӘМС жүйесінде медициналық көмек көрсететін дәрігерді немесе медициналық ұйымды таңдауға және ауыстыруға;
4) медициналық ұйымда аудио және/немесе бейнебақылау және жазба жүргізілетіні туралы хабарлануға;
5) медициналық технологиялардың қолданыстағы деңгейі мүмкіндік беретін шекте азапты жеңілдетуге;
6) ұсынылатын және балама емдеу әдістерінің тәуекелі мен артықшылықтары, емдеуден бас тартудың ықтимал салдары, диагноз, болжам, емдеу жоспары, үйге шығару немесе басқа ұйымға ауыстыру себептері туралы қолжетімді нысанда ақпарат, сондай-ақ денсаулық жағдайы туралы тәуелсіз пікір мен консилиум алуға;
7) өз құқықтары мен міндеттері, көрсетілетін қызметтер, ақылы қызметтердің құны мен қосымша төлем мөлшері, оларды көрсету тәртібі, тағайындалған дәрілік зат және медициналық қызмет көрсететін медицина қызметкерлері туралы ақпарат алуға;
8) оқу процесіне қатысудан және емдеу-диагностикалық рәсімдер кезінде үшінші тұлғалардың болуынан бас тартуға;
9) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де құқықтарға ие.
2. Пациенттің құқықтары туралы ақпарат медициналық ұйымдарда көрнекі ақпарат орындарында орналастырылады.
3. Медициналық көмек пациенттің медициналық көмек алуға ақпараттандырылған келісімі алынғаннан кейін көрсетіледі. Инвазиялық араласуларға ақпараттандырылған келісім уәкілетті орган бекіткен нысан бойынша ресімделеді.
4. Пациент өзінің денсаулық жағдайы туралы ақпарат берілетін тұлғаны тағайындай алады. Пациенттің денсаулық жағдайын ескере отырып, ақпараттың өзі пациенттен жасырылып, жұбайына, жақын туыстарына немесе заңды өкілдеріне хабарлануы мүмкін.
5. Пациенттердің құқықтарын мемлекеттік органдар, денсаулық сақтау ұйымдары және қоғамдық бірлестіктер өз құзыреті шегінде қорғайды.
135-бап. Пациенттердің міндеттері
1. Осы Кодекстің 12-тарауында көрсетілген міндеттерден басқа, пациент:
1) өз денсаулығын сақтау және нығайту жөнінде шаралар қабылдауға;
2) медицина қызметкерлерімен қарым-қатынаста құрмет пен әдептілік танытуға;
3) дәрігерге диагноз қою және ауруды емдеу үшін қажетті барлық ақпаратты хабарлауға, медициналық араласуға келісім бергеннен кейін медицина қызметкерлерінің тағайындауларын қатаң орындауға;
4) ішкі тәртіп қағидаларын сақтауға, медициналық ұйым мүлкіне ұқыпты қарауға және медициналық көмек алу кезінде персоналмен ынтымақтасуға;
5) диагностика және емдеу барысында денсаулық жағдайының өзгерістері туралы, сондай-ақ айналасындағыларға қауіп төндіретін аурулар немесе оларға күдік болған жағдайда медицина қызметкерлеріне уақтылы хабарлауға;
6) басқа пациенттердің құқықтарын бұзатын әрекеттер жасамауға;
7) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де міндеттерді орындауға міндетті.
2. Осы баптың 1-тармағының 2), 3) және 5) тармақшаларында көрсетілген міндеттер стационарда науқас балаға тікелей күтім жасайтын ата-аналарға немесе өзге тұлғаларға да қолданылады.
136-бап. Медициналық көмектен бас тарту құқығы
1. Осы Кодекстің 137-бабында көзделген жағдайларды қоспағанда, пациент немесе оның заңды өкілі медициналық көмектен бас тартуға құқылы.
2. Медициналық көмектен бас тартқан кезде медицина қызметкері пациентке немесе оның заңды өкіліне ықтимал салдарларды қолжетімді нысанда түсіндіреді.
3. Медициналық көмектен бас тарту ықтимал салдарларды көрсете отырып медициналық құжаттамада, оның ішінде электрондық нысанда ресімделеді және пациент немесе оның заңды өкілі, сондай-ақ медицина қызметкері қол қояды. Егер пациент немесе оның заңды өкілі бас тартуға қол қоюдан бас тартса, бұл туралы медициналық құжаттамада тиісті жазба жасалып, медицина қызметкері қол қояды.
4. Кәмелетке толмаған немесе әрекетке қабілетсіз тұлғаның заңды өкілдері оның өмірін сақтап қалуға қажетті медициналық көмектен бас тартқан жағдайда медициналық ұйым олардың мүдделерін қорғау үшін қорғаншылық және қамқоршылық органына және/немесе сотқа жүгінуге құқылы.
