Контакт линзасы көздің бетіне тікелей орналасады. Сондықтан оны таңдау үшін жақыннан немесе алыстан көргіштіктің диоптрияларын білу ғана жеткіліксіз. Офтальмолог қасаң қабықтың пішіні мен жағдайын, рефракция көрсеткіштерін, көз жасы қабықшасының сапасын, сондай-ақ нақты линзаның көзді жыпылықтатқанда және көз қозғалғанда қалай орналасып, қозғалатынын бағалайды.
Балаларға контакт линзаларын тағайындау туралы шешім ата-аналармен бірлесіп қабылданады. Халықаралық ұсынымдар барлық жағдайға ортақ ең төменгі жас шегін белгілемейді. Күнделікті өз бетінше тағу үшін баланың гигиена ережелерін сақтауы, линзаларды дұрыс киіп-шеше алуы, ауыстыру мерзімдерін орындауы және жайсыздық туралы ересектерге хабарлай алуы маңыздырақ.
Контакт линзалары миопия, гиперметропия, астигматизм, айқын анизометропия, афакия және контакт линзалары арқылы түзету клиникалық немесе практикалық артықшылық беретін басқа жағдайларда қарастырылуы мүмкін. Дәрігер баланың жасын ғана емес, медициналық көрсетілімдерді, оның жауапкершілік деңгейі мен ынтасын және отбасының линзаларды қауіпсіз қолдануды қадағалау мүмкіндігін ескереді.
Контакт линзалары медициналық бұйымдарға жатады. Оларды тек көзілдірік диоптрияларына немесе бұрын қолданылған линза қаптамасындағы параметрлерге сүйеніп өз бетінше таңдауға болмайды.
Балаларға арналған контакт линзаларының түрлері
Контакт линзасының түрі рефракцияға, көз бетінің жағдайына, қолдану тәртібіне және түзетудің мақсатына қарай анықталады.
- Бір күндік жұмсақ контакт линзалары. Күтімді жеңілдетеді, себебі шешілгеннен кейін тасталады. Оларды күнделікті тазалау және сақтау қажет емес.
- Жоспарлы түрде ауыстырылатын жұмсақ контакт линзалары. Ауыстыру мерзімдерін сақтауды, арнайы ерітіндімен күнделікті тазалау мен дезинфекциялауды және контейнерде дұрыс сақтауды талап етеді.
- Торикалық жұмсақ контакт линзалары. Астигматизмді түзету үшін қарастырылады. Таңдау кезінде линзаның осьтік орналасуы, орнығу тұрақтылығы және көру сапасы тексеріледі.
- Миопияны бақылауға арналған арнайы жұмсақ контакт линзалары. Жақыннан көргіштіктің үдеуін баяулатуға бағытталған ерекше оптикалық дизайнға ие. Олар кәдімгі бірфокусты контакт линзаларынан ерекшеленеді және көрсетілімдерді бөлек бағалауды қажет етеді.
- Түнгі ортокератологиялық линзалар. Күндіз қолданылатын стандартты контакт линзаларынан бөлек қарастырылады. Олар ұйқы кезінде тағылады, сондықтан таңдау тәртібі, бақылау талаптары және қауіптері өзгеше болады.
Мысалы, FDA MiSight 1 Day линзасын миопияның белгілі бір диапазоны бар 8–12 жастағы балалардың нақты тобына емдеуді бастау үшін мақұлдаған. Бұл миопияны бақылауға арналған линзаларды қолдану нақты медициналық бұйымның көрсетілімдеріне сәйкес болуы тиіс екенін көрсетеді.
Кәдімгі бірфокусты контакт линзаларын миопияның үдеуін бақылау әдістерімен теңестіруге болмайды. Арнайы технологиялардың тиімділігі мен қолдану шектері нақты бұйымға және пациенттің жеке ерекшеліктеріне байланысты.
Контакт линзаларын таңдау қалай жүргізіледі
Алдымен офтальмолог контакт линзалары арқылы түзету балаға шынымен сәйкес келетінін анықтайды. Дәрігер диагнозды, көру өткірлігін, рефракцияны, қасаң қабықтың, қабақтардың және көз жасы қабықшасының жағдайын, сондай-ақ бала мен ата-ананың линзаларды тағу және гигиена ережелерін сақтау мүмкіндігін бағалайды.
- Әңгімелесу және анамнез жинау. Дәрігер диагнозды, бұрын көзілдірік немесе контакт линзаларын қолданғанын, аллергияларды, көздің қабыну жағдайларын, спортпен айналысуын, күн тәртібін және баланың линзаларға өз бетінше күтім жасауға дайындығын анықтайды.
- Көруді тексеру. Қазіргі рефракция мен көру өткірлігі анықталады. Қажет болған жағдайда балалар офтальмологы циклоплегия жағдайында рефракцияны нақтылайды.
- Сынама линзаны таңдау. Оптикалық күші, базалық қисықтығы, диаметрі және дизайны сәйкес келетін линза таңдалады. Кәдімгі рефракциялық түзету үшін сфералық немесе торикалық жұмсақ линзалар қарастырылуы мүмкін.
- Линзаның орналасуын тексеру. Сынама линза тағылғаннан кейін оның орталықтануы, қозғалысы, орналасуы және көру сапасы бағаланады.
- Қауіпсіз қолдануды үйрету. Бала мен ата-анасына линзаларды кию және шешу, қолды жуу және толық кептіру, ауыстыру мерзімдерін сақтау, линзаларға дұрыс күтім жасау және қауіпті белгілер пайда болғанда әрекет ету тәртібі түсіндіріледі.
- Бақылау қабылдауы. Дәрігер линзалардың көтерімділігін уақыт бойынша бағалайды. Миопияны бақылау немесе күрделі контакт линзалары арқылы түзету кезінде тексеру әдетте тұрақты қарапайым түзетуге қарағанда жиірек қажет болады.
Контакт линзаларына арналған рецепт олардың көзге дұрыс орналасуы бағаланғаннан кейін ғана рәсімделеді. Көзілдірік рецептісіндегі параметрлерді контакт линзаларына автоматты түрде көшіруге болмайды.
Қосымша ұсынымдар мен жиі кездесетін жағдайлар
- Миопиясы бар жасөспірім футбол ойнайды. Дәрігер қазіргі рефракцияны және көз бетінің жағдайын тексеріп, күндіз тағылатын жұмсақ контакт линзасын таңдайды және қауіпсіз қолдануды үйретеді. Сумен жанасу қаупіне байланысты судағы жаттығуларда контакт линзаларын тағу ұсынылмайды.
- Балада астигматизм бар, ал көзілдірік спортпен айналысуға кедергі келтіреді. Торикалық жұмсақ контакт линзасын қолдану мүмкіндігі бағаланады. Сынап көру кезінде линзаның осьтік орналасуы, орнығу тұрақтылығы және көру сапасы тексеріледі.
- Миопия жыл сайын үдеп келеді. Офтальмолог линзаның оптикалық күшін арттыру қажеттілігін ғана емес, миопияны бақылау стратегиясын да бағалайды. Көрсетілімдер бойынша арнайы жұмсақ контакт линзалары, ортокератология, ерекше дизайндағы көзілдірік линзалары немесе басқа әдістер қарастырылуы мүмкін.
- Бір көздегі миопия екінші көзге қарағанда айтарлықтай жоғары. Анизометропия кезінде контакт линзалары екі көздегі кескін өлшемдерінің айырмашылығын азайтып, түзетуге бейімделуді жеңілдетуі мүмкін. Сонымен қатар дәрігер амблиопия қаупін бағалайды.
- Линзаларды бірнеше сағат таққаннан кейін көз қызарады. Линзаларды шешу қажет. Дәрігер көз бетін, линзаның орналасуы мен материалын, тағу тәртібін және гигиенаның сақталуын бағалайды. Ауырсыну немесе жарықтан қорқу пайда болса, кератитті жоққа шығару үшін шұғыл офтальмологиялық тексеру қажет.
Контакт линзаларын қауіпсіз тағу ережелері
Контакт линзаларын қауіпсіз қолдану үшін гигиенаны және ауыстыру мерзімдерін сақтау қажет. Линзаларды киер және шешер алдында қолды жуып, толық кептіру керек. Бір күндік линзалар қолданылғаннан кейін тасталады, ал жоспарлы түрде ауыстырылатын линзалар белгіленген күтім тәртібіне сәйкес арнайы ерітіндімен тазаланып, дезинфекцияланады.
Контакт линзаларын сумен шаюға немесе суда сақтауға болмайды. Құбыр суы линза контейнерін тазалауға да жарамайды. CDC душ қабылдау, жүзу және ыстық ваннаға түсу алдында контакт линзаларын шешуді ұсынады.
Бассейн, көл, теңіз және душ контакт линзаларын тағу үшін қауіпсіз орта болып саналмайды. Бұл шектеулерді жасөспірімге линзаларды өз бетінше қолдануды бастамай тұрып түсіндіру әсіресе маңызды.
Көз қызарса, ауырса, жарыққа сезімталдық немесе айқын жайсыздық пайда болса, линзаларды шешу қажет. Ауырсыну мен жарықтан қорқу қасаң қабықтың қабынуын жоққа шығару үшін офтальмологтың шұғыл тексеруін талап етеді.
Контакт линзалары және миопияның үдеуін бақылау
Егер отбасының мақсаты көзілдіріксіз анық көрумен ғана шектелмей, миопияның үдеуін баяулатуды да қамтыса, бұл туралы линзаларды таңдамас бұрын дәрігерге айту қажет.
Кәдімгі бірфокусты контакт линзаларымен көруді түзету және миопияны бақылау – екі бөлек клиникалық міндет. Миопияны бақылауға арналған арнайы жұмсақ контакт линзалары жақыннан көргіштіктің үдеуін баяулатуға бағытталған белгілі бір оптикалық профиль жасайды.
Дәрігер рефракцияның уақыт бойынша өзгеруін және нақты технологияны қолдану көрсетілімдерін бағалайды. Қажет болған жағдайда арнайы жұмсақ контакт линзалары, ортокератология, ерекше дизайндағы көзілдірік линзалары және миопияны бақылаудың басқа әдістері салыстырылады.
Ортокератология жеке тәсілді талап етеді, себебі линзалар ұйқы кезінде тағылады және олардың қауіптері өзгеше. Әрбір әдіс үшін көрсетілімдерді жеке бағалау және тиісті бақылау қажет.
Контакт линзаларын таққанда көзілдірік қажет пе
Контакт линзалары мен көзілдірік бірін-бірі жоққа шығармайды. Контакт линзаларын сәтті қолданып жүрген баланың өзінде де қолданыстағы рецептіге сәйкес қосалқы көзілдірік болуы қажет.
Қосалқы көзілдірік суық тию, көздің қабынуы, контакт линзасының зақымдануы, сапарлар және линзаларды әдеттегіден ертерек шешу немесе уақытша қолданбау қажет болатын басқа жағдайларда керек.
Контакт линзаларын таңдағаннан кейінгі бақылау
Контакт линзаларын таңдау алғашқы ыңғайлы сынап көрумен аяқталмайды. Дәрігер көру сапасы мен линзаның орналасуын тексеріп, кейін оның көтерімділігін уақыт бойынша бағалауы тиіс.
Бала өскен сайын миопияның өзгеруі, астигматизмнің пайда болуы немесе жаңа шағымдар контакт линзаларының параметрлерін қайта қарауды қажет етуі мүмкін.
Күрделі контакт линзалары арқылы түзету және миопияны бақылауға арналған арнайы линзаларды қолдану кезінде бақылау тексерулерінің жеке кестесі қажет.