Этикалық кодекс

1. Жалпы ережелер

1.1. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты Этикалық кодексі (бұдан әрі – ЭК) – мекеменің барлық қызметкерлері сақтауға тиіс ұжымдық нормалар жиынтығы. Бұл нормалар Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты медицина қызметкерлерінің азаматтар мен жалпы қоғам алдындағы моральдық жауапкершілігін айқындайды.

1.2. Этикалық кодекс Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты ішіндегі тұлғааралық қатынастарды реттейді және қызметкерлердің бірлескен қызметіне моральдық мән береді.

1.3. ЭК құрудың негізгі мақсаты – қоғамда мекеме мен мамандыққа оң көзқарас қалыптастыру, сондай-ақ әрбір қызметкерге пациенттермен және әріптестермен дұрыс қарым-қатынас қағидаларын ұстануға көмектесу.

1.4. ЭК ережелері Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты барлық қызметкерлеріне қолданылады.

1.5. ЭК ережелерін дәрігерлер, әкімшілік персонал және Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты емдеу-алдын алу қызметіне тікелей қатысы бар медицина қызметкерлері орындауға тиіс.

1.6. ЭК талаптары бұзылған жағдайда Этикалық және Тәртіптік комиссиялар тарапынан санкциялар қолданылуы мүмкін.

1.7. Этикалық комиссия медициналық көмек көрсету кезінде туындайтын этикалық мәселелерді және ЭК талаптарының сақталуын қарау үшін құрылады. Қажет болған жағдайда және дәрігердің келісімімен комиссия, егер оның кәсіби әрекеттері ЭК талаптарына сәйкес келсе, бұқаралық ақпарат құралдарында, қоғамдық өмірде және сотта дәрігердің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауға құқылы.

2. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты корпоративтік қағидалары

2.1. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты беделі ортақ мақсаттарға қол жеткізу мен институт алдында тұрған міндеттерді іске асырудың маңызды құралы болып табылады. Қызметкерлер сыпайы, ізгі ниетті және ықыласты болуы, үшінші тұлғалардың орынсыз қарым-қатынасы немесе сөйлесу жағдайларында сабырлылық танытуы тиіс.

2.2. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты қызметкерлері еңбек тәртібін қатаң сақтауға тиіс. Егер қалыптасқан жағдай тәртіптің бұзылуына әкелуі мүмкін болса, қызметкер бұл туралы тікелей басшысын хабардар етуге міндетті. Қызметкер мұндай жағдайлардың туындауын барынша азайтуға ұмтылуы тиіс.

2.3. Қызметкер Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты белгіленген медициналық киім және персоналдың сыртқы келбеті талаптарын сақтауға міндетті. Медицина персоналының сыртқы келбеті институттағы моральдық ахуалға елеулі әсер етеді. Жинақылық, ұқыптылық, таза әрі реттелген шаш үлгісі және әшекей бұйымдардың қалыпты мөлшері – медицина персоналына қойылатын талаптар. Әрбір медицина қызметкерінде тегі, аты, әкесінің аты және дәрігердің немесе мейіргердің лауазымы көрсетілген бейдж болуы керек.

2.4. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты қызметкерлерге қауіпсіз жұмыс орындарын қамтамасыз етуге ұмтылады. Әрбір қызметкер әріптестері мен институт алдында қауіпсіз жұмыс ортасына нұқсан келтіретін әрекеттерді немесе жағдайларды жою үшін жеке жауапкершілік атқарады.

2.5. Қазақстан Республикасының заңнамасы және Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты саясаты жұмысқа қабылдау, кәсіби даму және қызметте ілгерілету кезінде ұлт, дін, жыныс, жас және жыныстық бағдар бойынша кемсітушілікке тыйым салады. Персоналға қатысты шешімдер еңбек көрсеткіштерінен басқа белгілер бойынша сараланбай қабылданады. Барлық жұмыс көрсеткіштері әділ бағаланып, әрбір қызметкерге тең мүмкіндік беріледі.

2.6. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты әрбір қызметкері өз міндеттерін қауіпсіз түрде, алкогольдің, есірткі заттарының және басқа да уытты заттардың әсерінде болмай атқаруға тиіс. Жұмыс уақытында тыйым салынған заттарды пайдаланған адамдарға жұмыстан шығаруға дейін тәртіптік жаза қолданылуы мүмкін.

2.7. Парақорлық заңсыз болып табылады және Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес қудаланады. Серіктестерге немесе жеткізушілерге жеке төлемдер, пара немесе сыйақы беру, сондай-ақ оларды қызметкердің алуы сот қудалауына дейінгі елеулі тәртіптік жауапкершілікке әкелуі мүмкін.

3. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты корпоративтік құндылықтары

Миссия

Офтальмологиялық денсаулықты нығайту және көру мүшелері аурулары бар азаматтардың өмір сапасын арттыру.

Көзқарас

Қазақстан Республикасы мен Орталық Азиядағы жетекші офтальмологиялық орталық бола отырып, клиникалық, ғылыми және білім беру қызметінің сабақтастығы мен заманауи жоғары технологиялық диагностика және емдеу әдістерін енгізу негізінде офтальмологиялық көмектің барлық түрін көрсету, бәсекелі ортада тиімді жұмыс істейтін орталық болу.

Құндылықтар

Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты ұжымы медициналық этиканың ғылыми және практикалық қағидаларын бұлжытпай сақтайды.

4. Медицина қызметкері және қоғам

4.1. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты медицина қызметкерінің кәсіби қызметінің басты мақсаты – адам өмірін сақтау, аурулардың алдын алу және денсаулықты қалпына келтіру. Медицина қызметкері өз міндеттерін Гиппократ антын, ізгілік пен мейірімділік қағидаларын және Қазақстан Республикасының заңнамасын басшылыққа ала отырып орындайды.

4.2. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты медицина қызметкері өз шешімдері мен әрекеттері үшін толық жауап береді және осы мақсатта кәсіби деңгейін жүйелі түрде жетілдіруге міндетті.

4.3. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты медицина қызметкері өз қызметінде медицина ғылымының өзіне белгілі және Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі қолдануға рұқсат берген соңғы жетістіктерін пайдалануға тиіс.

4.4. Материалдық немесе жеке пайда мотивтері медицина қызметкерінің кәсіби шешімдеріне әсер етпеуге тиіс. Дәрігер кәсіби тәуелсіздігін жоғалтпауы керек. Кәсіби шешім қабылдау кезінде материалдық және жеке пайда, мансап және жеке амбицияларды қанағаттандыру себептері басым болмауы тиіс.

4.5. Медицина қызметкері дәрілік препараттарды өндірушілер мен таратушылардан олардың препараттарын тағайындағаны үшін көтермелеу немесе сыйақы қабылдамауға тиіс.

4.6. Дәрілік заттарды тағайындау кезінде медицина қызметкері медициналық көрсетілімдер мен пациенттің мүддесін ғана басшылыққа алуға тиіс.

4.7. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты медицина қызметкері медициналық көмекке мұқтаж кез келген адамға жасына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, дініне, әлеуметтік жағдайына, саяси көзқарасына, азаматтығына және материалдық жағдайын қоса алғанда өзге де медициналық емес факторларға қарамастан көмек көрсетуге тиіс.

4.8. Медицина қызметкері Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты алдындағы міндеттемелерін адал орындауға тиіс. Дәрігер пациенттермен және әріптестермен адал болуы, басқа дәрігерлердің кәсіби кемшіліктеріне қатысты ұстанымында принципшіл болуы, өз қателіктерін мойындауы және алдау мен алаяқтыққа жол бермеуі тиіс.

4.9. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты дәрігер пациенттерге тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) шеңберінде және ақылы қызмет көрсету шарты бойынша медициналық көмек көрсетеді. Пациенттен немесе оның туыстарынан заңнамалық және нормативтік актілерде көзделмеген кез келген сыйақыны талап ету қылмыстық және адамгершілікке жат әрекет болып табылады.

4.10. Жас мамандарды оқытатын медицина қызметкерлері өз мінез-құлқымен және міндеттерін орындауға көзқарасымен үлгі болуға тиіс.

4.11. Медицина қызметкері өзіне қолжетімді құралдармен, соның ішінде газеттер, журналдар, радио, теледидар және әңгімелесу арқылы салауатты өмір салтын насихаттауға және қоғамдық әрі кәсіби этикалық нормаларды сақтауда үлгі болуға міндетті.

4.12. Медицина қызметкері кәсіби тәуелсіздікке қайшы келмейтін, оның қадір-қасиетін төмендетпейтін және пациенттерге немесе кәсіби қызметіне зиян келтірмейтін өзге қызметпен айналыса алады.

4.13. Медицина қызметкерінің жеке практикамен айналысу құқығы заңмен реттеледі.

4.14. Медицина қызметкері қызмет ететін ізгі мақсаттар оған өзінің жеке қадір-қасиетін заңды қорғауды, жеткілікті материалдық қамтамасыз етуді және кәсіби қызметті жүзеге асыруға қажетті жағдайларды талап етуге негіз береді.

4.15. Медициналық этиканың сақталуын медицина қызметкерінің тікелей басшылары бақылайды.

5. Медицина қызметкері және пациент

5.1. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты медицина қызметкері пациенттерге көрсетілетін медициналық көмектің сапасына жауап береді. Өз жұмысында ол Қазақстан Республикасының заңдарын және қолданыстағы нормативтік құжаттарды, соның ішінде медициналық стандарттарды басшылыққа алуға тиіс. Осы талаптар шеңберінде аурудың ерекшеліктерін ескере отырып, нақты жағдайда пациенттің мүддесіне сай ең тиімді деп есептейтін алдын алу, диагностика және емдеу әдістерін таңдайды. Қажет болған жағдайда медицина қызметкері әріптестерінің көмегіне жүгінуге міндетті.

5.2. Медицина қызметкері пациентті негізсіз тәуекелге ұшыратпауы және өз білімін адамгершілікке жат мақсатта пайдаланбауы тиіс. Кез келген емдеу әдісін таңдауда ол ең алдымен «Зиян келтірме!» қағидасын басшылыққа алуға тиіс. Шұғыл көмек жағдайларын қоспағанда, медицина қызметкері пациентпен қажетті өзара сенім болмаған, өз құзыретін жеткіліксіз деп санаған немесе емдеу үшін қажетті мүмкіндіктері болмаған жағдайда емдеуден бас тарта алады. Мұндай кезде ол тікелей басшысын хабардар етіп, пациентке құзыретті маманды ұсынуы тиіс.

5.3. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты медицина қызметкері пациенттің емдеуші дәрігерді және медициналық ұйымды таңдау, сондай-ақ емдеу-алдын алу шаралары туралы шешім қабылдауға қатысу құқығын құрметтеуге тиіс. Емдеуге берілетін ерікті келісім саналы және ақпараттандырылған болуы керек. Пациентке емдеу әдістері, олардың ықтимал салдары, мүмкін болатын асқынулар және балама емдеу әдістері туралы ақпарат берілуі тиіс. Пациенттің келісімінсіз емдеу-диагностикалық шараларды жүргізуге оның өмірі мен денсаулығына қауіп төнген және жағдайды барабар бағалай алмаған кезде ғана жол беріледі. Мұндай шешім алқалы түрде қабылданады. Баланы емдеу кезінде медицина қызметкері ата-анасына немесе қамқоршысына толық ақпарат беріп, ұсынылатын емдеу әдісіне немесе дәрілік затқа келісімін алуға міндетті.

5.4. Медицина қызметкері пациенттің ар-намысы мен қадір-қасиетін құрметтеуге, оған ізгі ниетпен қарауға, жеке құпиясына деген құқығын сақтауға және туыстары мен жақындарының пациент жағдайына алаңдаушылығына түсіністікпен қарауға тиіс. Жеткілікті кәсіби негіз болмаса, пациенттің және оның отбасы мүшелерінің жеке істеріне араласпауы керек.

5.5. Пациент немесе оның туыстары/қамқоршылары денсаулық жағдайы туралы толық ақпарат алуға құқылы, бірақ пациент мұндай ақпараттан бас тарта алады немесе оның денсаулығы туралы ақпарат берілетін тұлғаны көрсете алады.

5.6. Қолайсыз болжам болған жағдайда пациентке ақпарат барынша әдепті және мұқият жеткізіліп, ықтимал қолайлы нәтижеге үміт сақталуы тиіс.

5.7. Пациенттің қалауы бойынша медицина қызметкері оның басқа медицина қызметкерінен кеңес алу құқығын жүзеге асыруына кедергі келтірмеуге тиіс.

5.8. Медицина қызметкерінің пациентпен қарым-қатынаста өзін-өзі жарнамалауына жол берілмейді.

5.9. Қате жіберілген немесе емдеу барысында күтпеген асқынулар туындаған жағдайда медицина қызметкері пациентті және тікелей басшысын хабардар етіп, зиянды салдарды жоюға бағытталған әрекеттерді дереу бастауға міндетті.

5.10. Дәрігер кәсіби міндеттерін тек өз тегімен жүзеге асыра алады, бүркеншік ат қолданбауы және ресми түрде берілмеген атақтар, дәрежелер мен лауазымдарды көрсетпеуі тиіс.

6. Пациенттердің құқықтары

6.1. Пациенттің мынадай құқықтары бар:

1. диагностика, емдеу және күтім барысында лайықты қарым-қатынасқа, мәдени және жеке құндылықтарына құрметпен қаралуына;
2. медициналық көмекті кезектілікпен, тек медициналық критерийлер негізінде және кемсітушілік факторлардың ықпалынсыз алуға;
3. дәрігерді немесе медициналық ұйымды таңдауға және ауыстыруға;
4. отбасы, туыстар мен достардың, сондай-ақ діни бірлестіктер өкілдерінің қолдауына;
5. медициналық технологиялардың қолданыстағы деңгейі мүмкіндік беретін шекте азапты жеңілдетуге;
6. денсаулық жағдайы туралы тәуелсіз пікір алуға және консилиум өткізуге;
7. Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де құқықтарға.

6.2. Пациент өз құқықтары мен міндеттері, көрсетілетін қызметтер, ақылы қызметтердің құны және оларды көрсету тәртібі туралы ақпарат алуға құқылы. Пациент құқықтары туралы ақпарат медициналық ұйымдағы көрнекі ақпарат орындарында орналастырылуы тиіс.

6.3. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты түскен кезде пациентке оған медициналық қызмет көрсететін мамандардың аты-жөні мен кәсіби мәртебесі, сондай-ақ медициналық ұйымның ішкі тәртіп қағидалары туралы ақпарат берілуі тиіс.

6.4. Медициналық көмек пациенттің ақпараттандырылған ерікті ауызша немесе жазбаша келісімі алынғаннан кейін көрсетілуі тиіс.

6.5. Медициналық көмек алу кезінде пациент өзінің денсаулық жағдайы туралы толық ақпарат алуға құқылы. Бұл ақпарат ұсынылатын және балама емдеу әдістерінің ықтимал тәуекелі мен артықшылықтарын, емдеуден бас тартудың ықтимал салдарын, диагнозды, болжамды және пациентке түсінікті түрде емдеу жоспарын, сондай-ақ шығарылу себептерін түсіндіруді қамтиды.

7. Әріптестермен қарым-қатынастағы этикалық нормалар мен мінез-құлық қағидалары

7.1. Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты қызметкері медициналық қауымдастықтың ар-намысы мен ізгі дәстүрлерін сақтауға міндетті. Қызметкерлер бір-біріне құрметпен және ізгі ниетпен қарауы тиіс. Ұжымда өзара сенім, құрмет және өзара көмек атмосферасы қалыптасуы керек.

1. Қызметкерлер Қазақ көз аурулары ғылыми-зерттеу институты қызметін немесе институттағы жұмысты жағымсыз немесе бұрмаланған түрде көрсететін жария мәлімдемелерге жол бермейді.
2. Қызметкер әріптестеріне өзі де сондай қарым-қатынасты күтетіндей түрде қарауы тиіс.
3. Қызметкер басқа қызметкердің кәсіби біліктілігіне көпшілік алдында күмән келтіруге немесе оны өзге тәсілмен беделсіздендіруге құқылы емес. Кәсіби ескертулер дәлелді, әдепті түрде және мүмкіндігінше жеке әңгімеде айтылуы тиіс.
4. Әрбір қызметкер ұжым ішіндегі барлық қарым-қатынастар қызметтік бағыныштылық қағидаларына негізделетінін есте ұстауы тиіс.
5. Қызметкерлер жеке немесе кәсіби мүдделер кәсіби әрекеттердің объективтілігі мен негізділігіне әсер етуі мүмкін мүдделер қақтығысы жағдайларына жол бермеуге тиіс.
6. Мүдделер қақтығысы туындаған кезде қызметкер пациенттің мүддесіне басымдық беруі тиіс, егер оны іске асыру пациенттің өзіне немесе айналасындағыларға тікелей зиян келтірмесе.

8. Медицина қызметкерінің құқықтары

8.1. Медицина қызметкерінің мынадай құқықтары бар:

1. кәсіби ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауға;
2. кәсіби қызметті жүзеге асыруға қажетті жағдайлармен қамтамасыз етілуге;
3. бюджет қаражаты есебінен біліктілігін арттыруға және қайта даярлаудан өтуге;
4. еңбек (қызметтік) міндеттерін орындауға байланысты өміріне немесе денсаулығына келтірілген зиянды өтеуге;
5. адамның өміріне қауіп төнген жағдайларда оны жақын маңдағы медициналық ұйымға жеткізу үшін ұйымдарға немесе азаматтарға тиесілі байланыс құралдарын және қолда бар көлікті кедергісіз әрі тегін пайдалануға;
6. жұмыстың көшпелі сипатына байланысты көлік шығындарын өтеуге;
7. кәсіби міндеттерін жоғары сапалы орындағаны үшін көтермеленуге.